Het korte antwoord
Op een avond waarop je moe bent maar niet wilt slapen, kan het gevoel meespelen dat je nog geen tijd voor jezelf hebt gehad. Benoem concreet welke tijd je miste en kies voor vanavond één plezierige activiteit met een duidelijk einde. Zoek binnen je mogelijkheden naar ruimte voor zowel slaap als eigen tijd.
Belangrijkste punten
- Neem ook het gevoel ‘Ik ben moe, maar wil deze dag nog niet afsluiten’ serieus
- Bedtijd uitstellen heeft uiteenlopende achtergronden en niet één verklaring
- Benoem concreet welke tijd voor jezelf je had willen hebben
- Probeer iets leuks met een duidelijk einde, of wat eigen tijd eerder op de dag
- Noteer bij je slaap ook hoe je je gisterenavond en de volgende ochtend voelde
Een avond die eindelijk van jou is
‘Als ik nu ga slapen, bestond vandaag alleen uit werk en huishouden.’
Niemand hoeft nog antwoord. Niemand vraagt iets. Je kunt bekijken wat je wilt, in je eigen volgorde. Misschien is die ruimte pas net begonnen.
Wanneer we nadenken over bedtijd, is het zinvol ook dit gevoel mee te nemen: eindelijk tijd voor jezelf hebben.
Er is niet één reden om bedtijd uit te stellen
Later naar bed gaan dan gepland terwijl er geen taken of andere externe belemmeringen zijn, heet in onderzoek ‘bedtime procrastination’, ofwel bedtijd uitstellen. In een onderzoek onder 177 mensen hing deze neiging samen met ervaren slaaptekort. Omdat het om een meting op één moment ging, is daarmee niet vastgesteld wat oorzaak en gevolg is (Kroese et al., 2014).
Waarom schuiven mensen hun bedtijd dan op?
In een ander onderzoek met uitgebreide interviews bij 17 mensen kwam de wens naar tijd voor zichzelf naar voren. Maar anderen verloren bijvoorbeeld de tijd uit het oog doordat ze ergens in opgingen. De achtergronden verschilden. Deze kleine interviewstudie verklaart niet iedere avond waarop iemand lang opblijft (Nauts et al., 2019).
Soms is er door werk of de zorg voor kinderen eenvoudig te weinig tijd om te slapen. Soms lukt slapen niet nadat je al in bed ligt. Het is belangrijk naar de omstandigheden in je eigen leven te kijken.
Dit artikel gaat specifiek over avonden waarop je denkt: ‘Ik ben slaperig, maar wil de dag nog niet afsluiten.’
Wat voor tijd had je willen hebben?
Je keek allerlei filmpjes, maar weet niet goed meer welke. Toch wilde je het scherm niet sluiten.
Op zulke avonden kan het helpen om naast wat je keek ook te bedenken hoe je die tijd eigenlijk had willen ervaren.
Even lachen. Geen rekening hoeven houden met iemand. Zelf kiezen wat je doet. Even niet aan morgen denken.
Wat ‘tijd voor mezelf’ betekent, verschilt per persoon en per dag.
Een korte notitie kan bijvoorbeeld zijn: ‘Vandaag wilde ik tijd waarin ik niemand antwoord hoefde te geven.’ Zo concreet mag het zijn. Als je dat gevoel herkent, biedt het een aanknopingspunt voor hoe je de avond wilt doorbrengen.
Als je vanavond iets kleins wilt veranderen
Kies één idee dat bij je huidige leven lijkt te passen.
1. Kies vooraf een prettig eindpunt
Luister één favoriet liedje. Lees een paar bladzijden. Bekijk foto’s waar je benieuwd naar was.
Je kunt vooraf besluiten: ‘Hier ga ik vandaag van genieten.’ Een activiteit met een zichtbaar einde maakt het gemakkelijker om terug te kijken op het plezierige moment.
Het Amerikaanse National Heart, Lung, and Blood Institute adviseert de tijd voor het slapengaan rustig door te brengen en fel licht van bijvoorbeeld televisie en schermen te vermijden. Kies ook je avondplezier uit dingen waarvan je tot rust komt (NHLBI, Healthy Sleep Habits).
2. Geef jezelf ook iets eerder op de dag ruimte
Als je wat kunt schuiven, probeer dan enkele minuten aan het einde van de lunchpauze of een favoriet liedje na het eten.
Als je wacht tot alles klaar is voordat je tijd voor jezelf neemt, belandt die tijd op drukke dagen misschien pas heel laat op de avond. Kijk of er ook tussendoor wat ruimte voor iets plezierigs is.
Door werk of omstandigheden thuis heeft niet iedereen evenveel tijd die vrij in te delen is. Wat mogelijk is, verschilt. Begin waar het binnen je huidige leven haalbaar voelt.
3. Noteer de volgende ochtend ook hoe je je ’s avonds voelde
Op je Apple Watch kun je de geschatte slaapduur en eerdere slaapregistraties bekijken (Apple Support).
Voeg daar kort aan toe hoe slaperig of uitgerust je je ’s ochtends voelt en wat je de vorige avond deed.
‘Laat naar bed gegaan. Eindelijk weer in een fijn boek gelezen. Vanochtend wat slaperig.’
‘Filmpjes blijven kijken. Ik wilde de dag nog niet afsluiten. Achteraf voelde het niet heel bevredigend.’
Slaapduur naast je gevoel van die avond leggen kan helpen ontdekken wat bij je past. Gebruik de notities als aanknopingspunt voor een volgende avond.
Geef zowel de tijd van vandaag als de slaap voor morgen ruimte
Kun je langdurig niet slapen terwijl je dat wel wilt, of hinderen slaaptekort en slaperigheid je werk of huishouden, raadpleeg dan een zorgverlener. Naast aanpassingen in het dagelijks leven kan het helpen de oorzaak te onderzoeken (NHLBI, Insomnia Diagnosis).
Dat beetje eigen tijd dat aan het einde van de dag eindelijk overblijft. De wens om die tijd nog niet af te sluiten vertelt iets belangrijks over je dagelijks leven.
‘Ik wil vroeg slapen’ en ‘Ik wil vandaag nog niet afsluiten’ kunnen op dezelfde avond bestaan.
Misschien kun je stap voor stap zoeken naar een vorm waarin zowel je eigen tijd van vandaag als je slaap voor morgen aandacht krijgt.
Bronnen
- Kroese FM, et al. (2014). Bedtime procrastination: introducing a new area of procrastination — Frontiers in Psychology, 5, 611. DOI: 10.3389/fpsyg.2014.00611
- Nauts S, et al. (2019). The Explanations People Give for Going to Bed Late: A Qualitative Study of the Varieties of Bedtime Procrastination — Behavioral Sleep Medicine, 17(6), 753–762. DOI: 10.1080/15402002.2018.1491850
- Sleep Deprivation and Deficiency: Healthy Sleep Habits — National Heart, Lung, and Blood Institute (2022)
- Je slaap bijhouden met Apple Watch en Slaap gebruiken op iPhone — Apple Support
- Insomnia: Diagnosis — National Heart, Lung, and Blood Institute (2022)